Karbon ayak izi

Çoğu şirket, bir gün karbon ayak izlerini belirleyerek çevresel etkiyi hesaplamak ve yayınlamak zorunda kalacak. Bu, kredi başvurusu sırasında bankalar tarafından otomatik olarak talep edilecektir.

Karbon ayak izi hesaplaması, Avrupa mevzuatı (GHG Protocol Corporate Standardına dayanan ve organizasyon düzeyinde ISO 14064, ürün düzeyinde ISO 14067 standartlarına uygun) tarafından belirlenir ve emisyonları üç temel tipe ayırır: Scope 1, 2 ve 3. Şirket, faaliyetleri kapsamında doğrudan (Scope 1) ve enerji ya da tedarikçi malzemelerinin satın alınması gibi dolaylı (Scope 2-3) yollarla ürettiği CO2 emisyonlarını hesaplamak zorundadır.

Ürün ve hizmetlerinizi orta ve büyük firmalara sağlıyorsanız ya da ihracat yapıyorsanız, bir gün alıcılarınızın ihtiyaçları için karbon ayak izinizi hesaplamanız istenecektir. Bu, şirketinizin büyüklüğü için geçerli mevcut mevzuattan daha erken bir tarihte tedarikçi‑alıcı ilişkileriniz kapsamında karbon ayak izinizi hesaplamanız gerektiği anlamına gelir.

İlginizi çekebilecek...

İklim değişikliği ne anlama geliyor?

Klim değişikliği, Birleşmiş Milletler Çerçeve Sözleşmesi'ne göre “doğrudan ya da dolaylı olarak küresel atmosferin bileşimini değiştiren insan faaliyetlerine bağlı olan ve doğal iklim değişkenliğinin yanı sıra karşılaştırılabilir bir zaman diliminde gözlemlenen küresel iklim değişikliği” olarak tanımlanır. İklim değişikliğinin eşlik eden fenomenlerinden biri, atmosferdeki karbondioksit konsantrasyonunun artması ve ortalama sıcaklığın yükselmesidir; bu, sera gazı üretiminin artmasıyla meydana gelir. Bu nedenle, Aralık 2015'te Paris'teki BM iklim zirvesinde, 174 ülkenin hükümetleri, Paris Anlaşması kapsamında, sanayi devriminden önceki döneme göre küresel ısınmayı yarım yüzyılda +2 °C sınırında tutmayı (ideal olarak 1,5 °C) taahhüt etmiştir. Bu hedef, devletlerin ve işletmelerin enerji kaynağı olarak fosil yakıtlara olan bağımlılıklarını azaltacakları anlamına gelmektedir.

Sera gazları nedir?

Sera gazları (GHG – Green House Gases), Dünya atmosferinde bulunan ve sera etkisine katkıda bulunan gazlardır. Doğal kökenli (örneğin su buharı, metan) olabileceği gibi insan faaliyetleri kapsamında da üretilebilir (örneğin fosil yakıtların yanması). İnsan etkisini çevre ve iklim değişikliği açısından değerlendirirken, özellikle insan kaynaklı sera gazları bizim için temel öneme sahiptir.

Ana sera gazları nelerdir?

GHG Protokolü, işletmenin karbon ayak izinin hesaplanması açısından önemli olan yedi antropojenik sera gazını ayırır. Bunların en yaygın olanı karbondioksit – CO2’dir. Diğer sera gazları metan (CH4), azot oksit (N2O), azot triflorür (NF3), florlu hidrokarbonlar (HFC’ler), perfloroalkoller (PFC’ler) ve sülfür hekzaflorür (SF6)’dır. Karbon ayak izi hesabı kapsamında diğer sera gazları karbondioksite dönüştürülebilir; bu şekilde tüm sera gazları “kapsam altına alır.” “Küresel ısınma potansiyeli (GWP)” göstergesiyle sözde CO2 eşdeğeri belirlenebilir.

Küresel ısınma potansiyeli (GWP) nedir?

Global Warming Potential (GWP), farklı gazların küresel ısınma üzerindeki etkilerini karşılaştırmayı sağlar. Gösterge, belirli bir zaman diliminde 1 ton gaz emisyonunun ne kadar enerji absorbe ettiğini, 1 ton karbondioksit emisyonuna oranlayarak karşılaştırır. Böylece sözde “CO2 eşdeğeri” (CO2 ekv., CO2 eq., CO2e olarak belirtilir) belirlenebilir. Zaman dilimi olarak genellikle 100 yıl kullanılır. GWP ne kadar büyükse, o gaz o dönem içinde CO2'ye kıyasla gezegeni o kadar çok ısıtır.

GHG Protokol nedir?

GHG Protokol, özel ve kamu sektöründeki organizasyonların sera gazı (GHG) emisyonlarını ölçme ve yönetme standartlarını sunar. GHG Protokol, Dünya Kaynakları Enstitüsü (WRI – World Resources Institute) ve Sürdürülebilir Kalkınma İçin Dünya İş Konseyi (WBCSD – World Business Council for Sustainable Development) iş birliğiyle ve kamu ve özel sektörün diğer paydaşlarıyla ortaklık içinde desteklenmektedir. GHG Protokol, sera gazı emisyonlarının ölçümünü, yönetimini ve raporlamasını standartlaştırır ve aynı zamanda Avrupa mevzuatı da buna dayanır.

Karbon ayak izi hesaplamasını belirleyen normlar nelerdir?

GHG Protokolüne ek olarak, Avrupa’da sera gazları ve karbon ayak izinin hesaplanması için ISO normları da kullanılmaktadır. ISO 14064 standardı üç birbirini tamamlayan bileşenden oluşur. ISO 14064-1, organizasyonlar için sera gazı emisyon envanterinin planlanması, uygulanması, yönetimi, raporlanması ve doğrulanması gereksinimlerini kapsar. Standardın ikinci bölümü (14064-2), projeler ve/veya proje odaklı faaliyetler aracılığıyla elde edilen emisyon azaltımı veya sera gazı emisyon artışının izlenmesi ve raporlanması gereksinimlerini düzenler. Üçüncü bölüm (14064-3) ise sera gazı envanterlerinin doğrulanması ve projelerin geçerliliğinin ve doğrulanmasının ilkelerini ve gereksinimlerini belirler. GHG Protokol ve ISO 14064 birbirleriyle uyumludur.

Emisyon faktörleri nedir?

Emisyon faktörleri, atmosfere salınan kirletici madde miktarı ile bu kirleticinin salınımına yol açan faaliyet arasındaki ilişkiyi ifade eder. Genellikle bu faktörler, CO2 eşdeğeri cinsinden kirletici madde kütlesinin, ürün kütlesi, hacim, mesafe veya kirletici madde salan faaliyetin süresi gibi referans birimiyle bölünmesi şeklinde gösterilir. Emisyon faktörleri karbon ayak izi hesaplamasının bir parçasıdır ve bazıları ulusal metodolojiyle tanımlanan ulusal düzeyde özgün olabilir.

Bir işletmenin karbon ayak izi nedir?

Kurumsal Karbon Ayak İzi (Corporate Carbon Footprint), bir organizasyonun faaliyetlerinin çevre üzerindeki etkisini ve özellikle iklim değişikliğine olan etkisini temsil eder. İşletmenin tüm faaliyetlerinde üretilen toplam sera gazı emisyonlarını kapsar. Böylece enerji, malzeme, hizmet vb. tüketiminin dolaylı bir göstergesi olur; sadece kendi faaliyetlerinde değil, tedarik zincirlerinde de. Karbon ayak izinin hesaplanmasıyla işletmeler (ve diğer organizasyonlar, ör. kamu sektörü) operasyonlarının iklim değişikliğine etkisini analiz edebilir ve çevre üzerindeki etkilerini iyileştirme fırsatlarını belirleyebilir.

Ürün karbon ayak izi nedir?

Ürün karbon ayak izi (Product Carbon Footprint), ürünün tüm yaşam döngüsü boyunca, yani hammadde çıkarımından atıkların bertarafına kadar ortaya çıkan sera gazı emisyonlarını değerlendirir. Ürün karbon ayak izinin hesaplaması, yaşam döngüsü değerlendirmesi (LCA, Life-Cycle Assessment) verilerine dayanır ve bu veriler sera gazlarıyla ilişkilidir.

Neden karbon ayak izini hesaplamalıyız?

Karbon ayak izi hesabı, Avrupa mevzuatı tarafından belirlenmiştir ve birkaç yıl içinde çoğu şirket için zorunlu olacaktır. Ürün ve hizmetlerinizi orta ve büyük ölçekli firmalara sağlıyorsanız ya da ihracat yapıyorsanız, daha erken ya da daha geç, onların ihtiyaçları için karbon ayak izinizin hesaplanmasını isteyeceklerdir. Benzer şekilde, bir kredi başvurusunda bulunursanız banka da sizden bunu talep edebilir. Bu, mevcut mevzuatın gerektirdiğinden daha erken bir tarihte karbon ayak izinizi hesaplamanız gerektiği anlamına gelir.

Karbon ayak izi hesaplamasını belirleyen normlar nelerdir?

GHG protokollerimiz, sera gazları ve karbon ayak izinin hesaplanmasını düzenleyen ISO standartlarıyla uyumludur. CSN ISO 14064 – Sera Gazları standardı, bir organizasyonun karbon ayak izinin belirlenmesine odaklanır ve üç bölümden oluşur. İlk bölüm (ISO 14064-1), organizasyondaki sera gazı emisyonlarının belirlenmesi, raporlanması ve doğrulanması için ilkeleri ve gereksinimleri tanımlar. İkinci bölüm (ISO 14064-2), projeler veya proje odaklı faaliyetler aracılığıyla elde edilen emisyon azaltımının belirlenmesi ve raporlanmasına odaklanır. Üçüncü bölüm (ISO 14064-3), bir organizasyonun veya projenin sera gazı belirleme, izleme ve raporlama amaçları için doğrulama ve teyit ilkeleri ve gereksinimleriyle ilgilidir. CSN ISO 14067 – Sera Gazları standardı, ürünün karbon ayak izinin belirlenmesine odaklanır ve LCA (Yaşam Döngüsü Değerlendirmesi) hesaplamaları için uluslararası standartlarla uyumludur. Bu standart, iklim değişikliğine ilişkindir (yani ürün yaşam döngüsü içinde ortaya çıkan sosyal veya ekonomik etkileri ya da diğer çevresel etkileri değerlendirmez).

Karbon ayak izi hangi birimlerde hesaplanır?

Bir işletmenin karbon ayak izi genellikle ton karbondioksit eşdeğeri (t CO2 ekv.) cinsinden ifade edilir. Alt faaliyetler veya ürünün karbon ayak izi için kilogram (kg) veya gram (g) CO2 ekv. kullanılabilir. Karbon ayak izi hesaplaması için girdiler çeşitli olabilir, örneğin enerji için kWh veya MWh, ağırlık için ton veya kilogram vb.

Karbon nötrlüğü nedir?

Karbon nötrlüğü, sıfır karbon ayak izine, yani sıfır net emisyona ulaşmak anlamına gelir. Bu hedefin zorluğu göz önüne alındığında, her emisyon kaynağının temel çıkarının yayılan kirletici maddelerin miktarını azaltmak olması kritik önemdedir.

Karbon offsetleri (karbon dengeleme) nedir?

Offsetler, yani karbon dengeleme, emisyonları azaltmanın ve karbon nötrlüğüne ulaşmanın başka bir yolunu temsil eder. Bir sektörde veya bir kaynakta oluşturulan emisyonlar, başka bir sektörde veya başka bir kaynakta azaltma yoluyla dengeleyebilir. Dengelemeler, offset projesi gerçekleşmezse (örneğin yenilenebilir enerji yatırımları, enerji verimliliğinin artırılması vb.) ortaya çıkacak hipotetik senaryoyu temsil eden başlangıç değerine göre hesaplanır. Avrupa karbon dengeleme sistemine bir örnek, Emisyon Ticaret Sistemi (ETS) dir.