Thuế carbon (CBAM) như một bài kiểm tra sức mạnh đàm phán của EU

Từ ngày 1 tháng 1 năm 2026, Liên minh Châu Âu sẽ bắt đầu thu thuế biên giới carbon đối với nhập khẩu hàng hóa từ các ngành tiêu thụ năng lượng cao trong khuôn khổ cơ chế CBAM (Carbon Border Adjustment Mechanism). Biện pháp này áp dụng cho việc nhập khẩu sáu nhóm hàng hóa, những hàng này trong quá trình sản xuất thải ra lượng khí nhà kính nhiều nhất – điện năng, sắt và thép, xi măng, phân bón, nhôm, hydro, từ tất cả các quốc gia thứ ba ngoại trừ nhập khẩu từ Iceland, Liechtenstein, Na Uy và Thụy Sĩ.

Cách hệ thống hoạt động

Sau ba năm giai đoạn chuyển tiếp, trong đó các công ty chỉ phải báo cáo về lượng phát thải của mình (nộp báo cáo hàng quý mà không phải thanh toán chứng chỉ thực tế), cơ chế bắt đầu hoạt động ở chế độ đầy đủ. Các nhà nhập khẩu hiện phải mua và nộp chứng chỉ CBAM tương ứng với lượng CO₂ phát sinh từ việc xuất khẩu của họ. Giá của các chứng chỉ này được liên kết với hệ thống giao dịch khí thải của EU (ETS) và dao động khoảng 70–100 EUR cho mỗi tấn CO₂.

Các quốc gia đã có hệ thống giao dịch khí thải riêng có thể tính đến thuế carbon đã trả tại nơi hoạt động khi thanh toán phí CBAM. Bạn có thể tìm thêm thông tin tại:

https://taxation-customs.ec.europa.eu/carbon-border-adjustment-mechanism_en

Tại sao EU triển khai cơ chế này?

Mục đích là cân bằng điều kiện giữa các nhà sản xuất châu Âu, những người trả tiền cho khí thải trong khuôn khổ hệ thống EU ETS, và các nhà sản xuất nước ngoài, những người thường không chịu chi phí tương tự.

Theo dữ liệu của Liên Hợp Quốc, ngành công nghiệp nặng (đặc biệt là thép và nhôm) là nguồn phát thải CO₂ đáng kể trong lĩnh vực năng lượng, chiếm tới 15 % tổng phát thải của EU. Mục tiêu của CBAM là ngăn chặn hiện tượng “rò rỉ carbon”, tức là chuyển dịch sản xuất sang các quốc gia có quy định về khí thải ít nghiêm ngặt hơn, và tạo ra điều kiện bình đẳng cho các nhà sản xuất châu Âu và nước ngoài.

Tương tự như hệ thống ETS, CBAM cũng nhằm giúp EU thúc đẩy quá trình phi carbon hóa công nghiệp bằng cách chuyển chi phí phát thải sang người nhập khẩu, không chỉ riêng các nhà sản xuất châu Âu.

Phê bình biện pháp

Một số đối tác thương mại lớn của EU — bao gồm Trung Quốc, Ấn Độ, Nga và Nam Phi — đã chỉ trích cơ chế này là bảo hộ và cảnh báo rằng nó có thể không phù hợp với các quy tắc của Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO).

Các nhà phê bình cũng chỉ ra rằng hệ thống có thể phức tạp về mặt hành chính, vì việc đo lường chính xác lượng khí thải nhúng trong sản phẩm là khó khăn. Dữ liệu không đầy đủ thường dẫn đến việc sử dụng các giá trị mặc định, có thể làm tăng chi phí.

Trong dài hạn, có thể dự đoán một phần chi phí sẽ phản ánh vào giá đầu vào công nghiệp, và gián tiếp vào giá các sản phẩm cuối cùng.

Những gì các nhà nhập khẩu nên làm?

Các công ty nhập khẩu các nguyên liệu then chốt được lựa chọn (thép, nhôm, xi măng và phân bón) vào Liên minh Châu Âu nên chú ý đến các nghĩa vụ trong khuôn khổ CBAM từ đầu năm 2026. Thực tế, điều này đồng nghĩa với các bước sau:

• Xác minh xem CBAM có thực sự áp dụng cho việc nhập khẩu hay không — kiểm tra các mã số hải quan của hàng nhập khẩu.
• Đảm bảo dữ liệu về phát thải từ nhà cung cấp – doanh nghiệp phải biết phát thải CO₂ thực tế liên quan đến sản xuất nguyên liệu/sản phẩm nhập khẩu. Nếu dữ liệu không có sẵn, nên sử dụng các giá trị mặc định, thường cao hơn đáng kể (có nghĩa là thuế cao hơn).
• Đăng ký làm người khai báo CBAM tại cơ quan có thẩm quyền (ở Cộng hòa Séc là cơ quan hải quan),
• Chuẩn bị mua chứng chỉ CBAM tương ứng với phát thải CO₂, nói một cách đơn giản là mua quyền phát thải